اساتید در قید حیات را دریابیم


بیاد استادان دانشگاه ادبیات

انواع شناخت درمبانی فلسفه

انواع شناخت
انسان به دو نوع شناسایی کاملاً متمایز از یکدیگر مجهز است 1- شناخت حصولی یا تصویری 2- شناخت حضوری یا وجودی.
شناخت حصولی دور از ابهام است مثل شناخت و تصویری‌ که از چهره دوستانتان دارید اگر صورتی از وی در ذهن شما حاصل نشود آگاهی از او نخواهید داشت این نوع علم را حصولی یا تصویری گویند حال اگر سؤال شود خود این تصویر شخص مورد نظر را چگونه می شناسیم جواب این استکه این صورت در ذهن حاضر است و با ذهن یک موجود واحد را ساخته اند و شناخت ما از این تصویر برابر با حضور خود همین تصویر است ولی ذهن تصویری از اشیاء می گیرد و در عین حال بهمین تصویر نیز کاملاً و بدون واسطه تصویر دیگر علم و شناخت دارد و اگر به این تصویر علم نداشته باشد محالست عالم خارج را بشناسد.
صرف تصویر از اشیاء گرفتن ملاک و معیار علم و آگاهی نیست به عبارت دیگر اگر علم حضوری به صورت تصاویر ذهنی نباشد علم حصولی به عالم خارج بی معنی است و از اینجا بی پا یگی‌ و قشری بودن بسیاری‌ از تعاریف درباره شناخت و آگاهی‌ روشن می‌ شود.
 تقسیمات علم حصولی
علم حصولی همواره بواسطه صورت یا تصویری تحقق پیدا می کند علم حصولی به سه قسم: حسی ، خیالی و عقلی تقسیم می شود. در ادراک حسی حتماً باید در مقابل شما حاضر باشد در زمان و مکان در ادراک خیالی نیزشی مورد شناسائی‌ جزئی است لیکن لزوم‍ی ندارد که در زمان و مکان خاصی‌ آن را ادراک کند بنابراین ادراک حسی یا خیالی هر دو در مورد اشیاء جزئی‌ و خاص صادق است اما ادراک خیالی‌ مقید به زمان و مکان نیست و لزومی ندارد در مقابل شما قرار داشته باشد در ادراک عقلی شی مورد ادراک و باصطلاح معقول شیء خاصی‌ و جزئی نیست بلکه امری کلی و شامل افراد کثیر است مثل مفهوم انسان به معنی موجود دارای اندیشه.


تفاوتهای علم حصولی‌ و حضوری
1. تفاوت در وساطت و عدم وساطت صورت ذهنی
2. تفاوت در یگانگی یا دو گانگی وجود علمی و عینی
3. تفاوت در صدق وکذب پذیری
4. تفاوت در خطاپذیری
5. تفاوت در کلیت و جزئیت
6. تفاوت در تقسیم به تصور و تصدیق
7. تفاوت در شکست پذیری
8. تفاوت در تعلق به محرومات و ممتنعات
9. تفاوت در امکان حفظ معلوم
10. تفاوت در تفکر و استدلال
11. تفاوت در تقسیم به بدیهی‌ و نظری
12. تفاوت در تلازم نسبت به یکدیگر
13. تفاوت در قابلیت انتقال به غیر
از مهمترین تفاوتهای علم حضوری و حصولی این است که علم ها به معلوم در علم حضوری علمی‌ بی‌ واسطه است اما در علم حصولی این علم با واسطه حاکی‌ بدست می آید- وجود علمی و عینی در علم حضوری‌ یکی هستنداما در علم حصولی دو چیز هستند- وجود علمی همان وجود ذهنی است و صورت ذهنی و وجود عینی آن چیزی است که صورت ذهنی نشانش دلالت وجود ذهنی بر وجود عینی‌ دلالتی‌ طبیعی ذاتی و غیر قراردادی است اما دلالت وجود لفظی و کتبی بر وجود عینی کاملاً تابع وضع و قرار داد است علم حضوری از آن جهت که علم حضوری است خطابردار نیست ولی علم حصولی‌ خطابردار است علم حصولی همواره کلی‌ است ولی علم حضوری‌ پیوسته جزئی و به تعبیر دقیق تر شخصی است.
علم حصولی به دو دسته تصور و تصدیق تقسیم می شود زیرا صورت ذهنی یا فهم صدق یک قضیه است که به آن تصدیق گفته می شود و یا چنین نیست که به آن تصور اطلاق می گردد اما علم حضوری اساساً چنین تقسیمی را نمی پذیرد و خود نیز زیر مجموعه هیچ یک از تصور و تصدیق قرار نمی گیرد زیرا علم حضوری اصولاً از نسخ صورت ذهنی نیست.
شک تنها در علم حصولی‌ اتفاق می افتد ولی در علم حضوری جایی برای آن وجود ندارد زیرا شک جایی پیدا می شود که از میان دو قضیه متناقض ندانیم کدامیک با واقع مطابق است و کدامیک نامطابق بنابراین شک نیز همانند تصدیق به قضیه تعلق می گیرد فقط در جایی معنا پیدا می کند که بتوان از مطابقت یا عدم مطابقت قضیه با واقع سخن گفت یعنی در علم حصولی ولی‌ در علم حضوری یک چیزی جز واقعیت وجود ندارد جایی هم برای شک باقی نمی ماند علم حضوری به محرومات وامورممتنع تعلق نمی گیرد زیرا علم حضوری‌ یعنی وجود بی واسطه معلوم نزد عالم ولی علم حصولی‌ افزون بر امور وجودی به این دو دسته هم تعلق می گیرد زیرا تحقق علم حصولی وابسته به تحقق حاکی‌ «صورت ذهنی» است اما اینکه آیا آن محکی موجود است یا نه تأثیری در علم حصولی ندارد.
حفظ کردن یک شناخت و قوه حافظه که کار حفظ را بر عهده دارد از ویژگی های علم حصولی اند و از هیچکدام در علم حضوری خبری نیست. تفکر و استدلال از ویژگی های علم حصولی است و در علم حضوری‌ جایی ندارد. بدیهی‌ و نظر‍‌ی‌ از علم حصولی است در چنین بقسیمی در علم حضوری راه ندارد زیرا ملاک این تقسیم نیازمندی شناخت به فکر و استدلال و یا بی نیازی‌ از آن است فکر و استدلال مخصوص علم حصولی است هر گاه انسان به چی‍زی علم حضوری پیدا کند به همان چیز علم حصولی هم پیدا خواهد کرد ولی عکس این گفته (ص) نیست.
علم حصولی قابل انتقال به دیگران است و این بار که می توان با استفاده از الفاظ یا علائم و نشانه های دیگر به انجام رساند ولی علم حضوری‌ قابل انتقال به دیگری نیست

   + سید جمال طباطبایی ازاد - ٦:۳٧ ‎ب.ظ ; ۱۳٩٠/٢/٧